Marketing Automation – người bạn đồng hành cùng CRM

marketing-automation-2015

Khái niệm CRM (Customer Relationship Management) đã trở nên quá thông dụng, và gần đây Marketing Automation là 1 khái niệm mới xuất hiện, cũng có nhiều điểm tương đồng và dễ gây hiểu nhầm rốt cuộc Marketing Automation là gì? có liên quan gì đến CRM? hay nó cũng là CRM? Câu trả lời chính xác nhất thì Marketing Automation chính là người bạn đồng hành cũng với CRM trong công cuộc giúp hiểu rõ khách hàng hơn, bán hàng hiệu quả hơn, chăm sóc khách hàng thuận lợi hơn và quan trọng nhất, giúp công việc của bộ phận Sale và Marketing (thậm chí cả Services) phối hợp trơn tru hơn.

Về bản chất, CRM là cơ sở dữ liệu khách hàng, và Marketing Automation chính là tập hợp những công cụ để làm việc trên cơ sở dữ liệu đó, giúp làm cho nó “phong phú” hơn, cung cấp nhiều thao tác nghiệp vụ tự động giúp cho công việc của bộ phận Marketing cũng như Sale dễ dàng hơn. CRM chính là 1 công cụ giúp bán hàng, thu thập dữ liệu khách hàng hiện tại cũng như những khách hàng mới tiềm năng, cùng với cơ hội có thể chốt được những khách hàng đó. Marketing Automation (MA) là phần marketing đối trọng lại với CRM, tập trung vào việc tạo ra những khách hàng tiềm năng (leads), đồng thời xây dựng được kênh liên lạc trực tiếp với những leads này một cách cá nhân hóa nhất, dựa trên những dữ liệu về họ mà hệ thống đã thu thập được.

Việc đồng bộ hóa dữ liệu qua lại giữa MA và CRM trở nên cực kỳ quan trọng. Bất cứ thông tin gì trên CRM được cập nhật sẽ phải “đẩy” qua MA và ngược lại một cách trơn tru nhất. Việc duy trình sự đồng bộ này cũng giúp cho cả 2 hệ thống trở nên mạnh mẽ hơn rất nhiều.

Cognito Marketing Automation

Dưới đây là 1 số ví dụ về việc 2 hệ thống MA và CRM có thể phối hợp với nhau 1 cách điệu nghệ nhất để cung cấp cho người dùng (đội ngũ marketing và sale) những tính năng cực kỳ mạnh mẽ:

Theo dõi hành vi khách hàng

Với hệ thống MA, bạn sẽ có thể theo dõi và lưu trữ nhiều hơn vê hành vi sử dụng của khách hàng tiềm năng, thay vì những thông tin cá nhân đơn giản bình thương mà các hệ thống CRM cung cấp. Bạn có thể nắm được những trang nào mà khách hàng đã tham khảo trên trang web của bạn, những email nào bạn gởi đến được mở ra và click vào cách link để tìm hiểu thêm. Từ đó bạn cũng đoán biết được khách hàng đang ở trong giai đoạn nào của quá trình mua hàng (chỉ quan tâm, đã có nhu cầu, so sánh giá, đang ra quyết định, …). Và đội ngũ sale của bạn chắc chắn sẽ có “chiêu thức” phù hợp và chính xác nhất từ những thông tin hành vi này.

Tự động đánh giá tiềm năng khách hàng

Hệ thống MA còn giúp bạn triển khai được việc làm “Lead Scoring” (chấm điểm khách hàng tiềm năng) một cách tự động, dựa vào việc cho những điểm số tương ứng với các hành vi khách hàng tương tác với hệ thống bạn. Ví dụ: xem trang web được 1 điểm, mở email tải tài liệu chuyên môn được 10 điểm, nói chuyện với sale được 15 điểm, … Dựa vào số điểm này, bạn biết được khách hàng nào đang rất tiềm năng và dễ dàng “close” được nhất, cũng như xác định được sản phẩm phù hợp dựa vào nhu cầu của họ.

Giao khách hàng cho sale một cách tự động

Khi khách hàng đạt được những số điểm nhất định do hệ thống MA đã ghi nhận, bạn có thể thiết kế những quy tắc để hệ thống MA/CRM có thể tự động giao cho đội ngũ sale chăm sóc một cách nhanh chóng, hiệu quả và rất công bằng (thay vì làm thủ công dễ sai sót, chậm chạp). Ví dụ như với hệ thống của Cognito, việc “chia sale” có thể làm ở nhiều cấp độ phòng ban, đội nhóm khác nhau với nhiều quy tắc (rules) phù hợp tùy theo quy trình nghiệp vụ của công ty. Khi đó, công ty có thể tiết kiệm được chi phí của các bạn hỗ trợ sale (sale admin), đồng thời đảm bảo khách hàng được giao cho sale kịp thời chăm sóc trong thời gian ngắn nhất.

Đo lường được hiệu quả các chiến dịch

Hệ thống MA còn giúp cho việc theo dõi các chiến dịch Marketing được triển khai sẽ dẫn về những khách hàng nào, từ đó sẽ gắn kết được kết quả sale cuối cùng (khi chốt deal) vào với từng chiến dịch để đo lường hiệu quả. Bất kỳ những khách hàng nào vào hệ thống đều được MA đánh dấu nguồn từ chiến dịch nào, cũng như đã qua những khâu quy trình nào. Khi đó cấp quản lý chỉ cần nhìn vào kết quả cuối sẽ ra được những báo cáo đánh giá hiệu quả và có những điều chỉnh hợp lý.

Gởi thông điệp đúng đối tượng

Trong qua trình chăm sóc và bám sát khách hàng, những thông điệp để giúp tạo sự tin tưởng (như newsletter, sale kits, …) cũng sẽ được đảm bảo gởi chính xác đến những đối tượng có sự quan tâm khác nhau. Thậm chí bạn có thể tạo được 1 chuỗi những email mà khách hàng sẽ được nhận sau 1 ngày, 7 ngày, 1 tháng sau khi để lại thông tin, hoặc theo từng giai đoạn đã định nghĩa trước trong quá trình sale. Nó không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn đảm bảo khách hàng nhận được những thông điệp phù hợp nhất tại đúng thời điểm.

Nắm bắt thông tin kịp thời

Với một hệ thống MA đủ mạnh mẽ, đội ngũ sale có thể được thông báo ngay lập tức khi khách hàng đang có những tương tác với hệ thống bán hàng như vào xem trang báo giá, mở email gởi proposal, … Khi đó sale có thể lập tức tương tác để tận dụng thời cơ và nhu cầu tức thì của khách hàng.

Bên trên là một số ví dụ về những hiệu quả mà một hệ thống Marketing Automation có thể nâng cấp cho CRM của bạn. Nói một cách khác, hệ thống CRM của bạn sẽ được bổ sung với những thông tin chi tiết, chính xác và kịp thời, giúp cho việc sale và chốt deal với khách hàng trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

SaaS của bạn có phải là must-have?

Khi xây dựng 1 sản phẩm, nếu sản phẩm của bạn là pain-killer (thuốc giảm đau) thì khả năng bạn bán được và có nhiều khách hàng sẽ cao hơn hẳn nếu sản phẩm của bạn chỉ là vitamin (thuốc bổ). Quan trọng là làm sao để biết sản phẩm của mình là must-have? hay chỉ là nice-to-have?

is it a must-have ?

Tương tự như vậy, trong SaaS, đặc biệt là những sản phẩm B2B SaaS thì việc sản phẩm của bạn là pain-killer hay bắt buộc phải có (must-have) đối với khách hàng là cực kỳ quan trọng. Vì việc bán những SaaS này sẽ khó khăn và công ty thường chỉ chi tiền cho những giải pháp quan trọng có ảnh hưởng đến việc kinh doanh của họ.

Sau 2 năm lăn lộn với Cognito là một B2B SaaS cho các công ty SME làm mảng dịch vụ, tôi để ý được 1 số tính chât thể hiện sản phẩm của mình đã là một sản phẩm và hệ thống “must-have” cho doanh nghiệp khi:

  • Khách hàng chia sẻ theo kiểu “Tôi ko thể hiểu được là trước khi xài hệ thống này, làm sao tôi có thể làm được việc abc nhỉ” hoặc “Tôi không thể kinh doanh hiệu quả nếu thiếu đi hệ thống xyz” => chứng tỏ sản phẩm của bạn khi đưa vào công ty khách hàng, bạn thật sự làm thay đổi được cách họ làm việc và trở thành 1 phần ko thể thiếu.
  • Nếu hệ thống bị down, khách hàng lập tức gọi điện cho bạn (thay vì kiểu thôi kệ, cũng ko sao) => với Cognito, team Customer Success luôn lo sợ những giây phút nay vì biết chắc chỉ trong vòng 5ph khi hệ thống down, khách hàng lập tức sẽ gọi, mặc dù lúc đó đã 8h đêm hoặc là 9h sáng chủ nhật. Vì đơn giản hệ thống này đã trở nên quá quan trọng với họ
  • Khách hàng sử dụng sản phẩm nhiều lần trong tuần, thậm chí trong 1 ngày, để có thể hoàn thành những nghiệp vụ chuyên môn quan trọng (như sale hoặc marketing)
  • Kết quả đem lại cho doanh nghiệp sẽ ko bao giờ thực hiện được nếu ko có sản phẩm chuyên môn của bạn nhúng vào (số lượng dữ liệu quá lớn không thể xử lý thủ công, dữ liệu sẽ ko có được nếu thiếu hệ thống để ghi nhận, nhiều dữ liệu ko thể chứa đủ trong những file excel thông thường, …)

Với một thực tế là gần như mỗi 1 bảng tính (spreadsheet) nào đó được sử dụng trong doanh nghiệp, đều có thể chuyển thành 1 sản phẩm B2B SaaS. Tuy nhiên ko phải sản phẩm nào cũng là must-have và có khá nhiều những sản phẩm chỉ là nice-to-have thôi.

Như vậy thì sản phẩm bạn đang xây dựng cho SaaS của mình là must-have hay là nice-to-have?

Customer Development – 6 câu hỏi thường sử dụng

Như đã chia sẻ trong bài Phát triển khách hàng (Customer Development) , việc phỏng vấn và tìm hiểu những khách hàng tiềm năng từ sớm trong quá trình xây dựng sản phẩm là rất cần thiết. Nhất là khi bản thân bạn founder quá nhiệt tình và dễ bị đắm chìm vào ý tưởng mới của mình, dẫn đến việc đưa ra những câu hỏi dẫn dắt khách hàng theo suy nghĩ của founder, thay vì tìm ra được mong muốn thật sự của họ. Trong khi đó, quan trọng là mình đang cần tìm hiểu “insight” của khách hàng, cần tìm hiểu việc họ đang gặp vấn đề (mà sản phẩm mình có thể giải quyết).

question250

Dưới đây là 6 kiểu câu hỏi thông thường bạn có thể sử dụng:

  1. Thông thường bạn thực hiện việc X như thế nào?
  2. Bạn đang hài lòng về cách thức đó ở chỗ nào?
  3. Bạn đang không hài lòng ở chỗ nào?
  4. Bạn có từng tìm cách để cải thích cách làm việc X chưa? bằng cách nào?
  5. Nếu bạn có 1 cái đũa thần kỳ diệu để phù phép ra 1 giải pháp mới thì nó sẽ như thế nào?
  6. Bạn đánh giá mức độ cần thiết của việc phải có giải pháp mới hơn cho vấn đề này thế nào?

Bạn có thể thấy đây là những câu hỏi rất mở và không áp đặt suy nghĩ của mình lên người trả lời câu hỏi, cũng ko dẫn dắt họ đi theo 1 hướng cụ thể nào hết. Cái bạn đang tìm kiếm là hiểu rõ hơnv ấn đề mà bạn đang cố gắng giải quyết, theo cách nhìn khách quan nhất có thể. Như vậy bạn mới có thể đảm bảo mình đang đi đúng hướng khi dùng những chia sẻ này vào trong quá trình xây dựng sản phẩm của mình.

Theo bạn thì có những câu hỏi nào tốt hơn để dùng cho việc này ko? Hãy chia sẻ nhé.

Ngoài ra đây là 1 video khá hay về Customer Development từ Steve Blank bạn có thể tham khảo:

Customer Discovery: The Search for Product/Market Fit. 2 Minutes to See Why

 

 

 

 

Chọn cho mình một môi trường tốt nhất để phát triển

Cách đây đúng 3 năm tôi post đoạn này lên Facebook và được Facebook Memories nhắc lại:

“We tend to massively underestimate the compounding returns of intelligence. As humans, we need to solve big problems. If you graduate Stanford at 22 and Google recruits you, you’ll work a 9-to-5. It’s probably more like an 11-to-3 in terms of hard work. They’ll pay well. It’s relaxing. But what they are actually doing is paying you to accept a much lower intellectual growth rate. When you recognize that intelligence is compounding, the cost of that missing long-term compounding is enormous. They’re not giving you the best opportunity of your life. Then a scary thing can happen: You might realize one day that you’ve lost your competitive edge. You won’t be the best anymore. You won’t be able to fall in love with new stuff. Things are cushy where you are. You get complacent and stall. So, run your prospective engineering hires through that narrative. Then show them the alternative: working at your startup.” – Stephen Cohen, co-founder of Palantir.

Khi tôi ngẫm nghĩ lại càng thấm thía hơn với thông điệp này, nhất là sau gần 3 năm với Silicon Straits.

Thời điểm status này được post lên là khi tôi bắt đầu TGM Tech với Kent Nguyễn và team lúc đó chỉ có 3-4 người, đang loay hoay tìm hướng đi. Đúng 3 năm sau, TGM Tech đã trở thành Silicon Straits Saigon và team đã vượt mức 60 người (với hơn 20 người đã từng join). Thông điệp trên vô tình là kim chỉ nam cho những gì tôi làm tại SSS, mà thật ra đến gần đây tôi mới thật sự hiểu rõ.

Đối với gần 200 bạn tôi đã phỏng vấn, cũng như những bạn đang làm tại SSS, tôi “sell” SSS với các bạn bằng một thông điệp đơn giản: “SSS giống như 1 cái lò luyện thi vậy, có rất nhiều đề bài (Problems) để các bạn giải. Cũng giống như khi đi học, bạn giải nhiều đề khó thì skills bạn sẽ lên, kinh nghiệm của bạn sẽ được tích lũy. Do đó các bạn tại SSS có cơ hội được “grow” nhanh kinh khủng vì các bạn có thể học được thông qua việc giải quyết những vấn đề hóc búa trong việc xây dựng sản phẩm. Các bạn vào SSS ko phải để làm 1 programmer mà được train thành Product Builder, thông qua việc thật sự được build những sản phẩm khác nhau. Đây cũng sẽ là cơ hội của bạn nếu bạn join SSS.”

Đó không chỉ là việc sell, mà nó là việc thật sự đang diễn ra tại SSS hàng ngày. Nhìn những bạn chỉ trong chưa tới 1 năm grow lên level experienced của từng mảng, thật sự là việc tôi cảm thấy tự hào nhất khi xây dựng nên SSS này. Nó đúng nghĩa của “compounding returns of intelligent” như Stephen Cohen đã chia sẻ. Hơn hết, bản thân tôi cũng được giải rất nhiều đề bài khác nhau về việc xây dựng công ty, phát triển con người, xây dựng tổ chức, vận hành doanh nghiệp và hàng tá những kiến thức khác về quản lý. Tất cả chỉ trong 3 năm ngắn ngủi.

Do đó, nếu bạn đọc được bài này, tôi có 1 lời khuyên cho bạn: Hãy tìm kiếm cho mình những môi trường cho bạn được nhiều problems để bạn solve và để bạn phát triển. Có thể nó sẽ rất khó, rất mệt, rất đuối và không đem lại cho bạn nhiều tiền. Nhưng đây là cách hiệu quả nhất bạn sử dụng tuổi trẻ của mình, đặc biệt là trong giai đoạn 22-30 tuổi của bạn

Chúc bạn thành công.

16 metrics quan trọng của Startup

Nếu bạn làm business, hoặc cụ thể hơn là đang khởi nghiệp (startup), chắc hẳn bạn đã biết các chỉ số (metrics) rất quan trọng trong việc thể hiện startup của bạn đang tốt hay xấu, có đang phát triển hay không. Andreessen Horowitz (hay với tên khác  A16Z) là một quỹ đầu tư mạo hiểm rất có tiếng vừa chia sẻ 1 bài viết cực hay  16 Startup Metrics, liệt kê ra những chỉ số chiến lược (key metrics) mà các nhà đầu tư luôn quan tâm, tuy nhiên các bạn làm khởi nghiệp thường hay hiểu sai.

Nếu bạn nghĩ mình đã biết 16 metrics này, hãy thử test lại trước khi đọc bài 16 Startup Metrics nhé:

  1. Bookings vs. revenue
  2. Recurring revenue vs. total revenue
  3. Gross profit
  4. Total contract value vs. annual contract value
  5. Lifetime value
  6. Gross merchandise value vs. revenue
  7. Unearned or deferred revenue … and billings
  8. Customer acquisition cost … blended vs. paid, organic vs. inorganic
  9. Active users
  10. Month-on-month growth
  11. Churn
  12. Burn rate
  13. Downloads
  14. Cumulative charts (vs. growth metrics)
  15. Chart tricks
  16. Order of operations

Nếu bạn đang làm, hoặc sẽ tính làm startup, thì nên trang bị cho mình kiến thức về những metrics này nhé, quan trọng đấy.

Một bài viết khác về Metrics cũng rất hay là Startup Metrics for Pirates: AARRR! của Dave McClure (hoặc Slideshare)

Bên cạnh đó, nếu bạn nghĩ có những metrics quan trọng nào khác mà ko nằm trong list 16 cái trên thì hãy cùng thảo luận bên dưới.

Vì sao 1 startup thành công?

Trong mấy năm vừa rồi làm việc rất là nhiều với startups, cũng nghiên cứu thông tin thế giới về những startup thành công và thất bại,  câu hỏi tôi luôn đặt ra là “Những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự thành công của 1 startup, và yếu tố nào quan trọng nhất?”. Vừa rồi phát hiện ra bài chia sẻ trên TED của Bill Gross, tôi nghĩ đây là 1 phần câu trả lời cho câu hỏi trên.
Bill Gross là founder của IdeaLab – một incubator khá nổi tiếng chuyên tập trung vào những startup với ý tưởng mới.
Theo Bill Gross, có 5 yếu tố chính ảnh hưởng đến thành công và thất bại của startup sau khi “ngâm cứu” khoảng 200 công ty khác nhau thuộc IdeaLabs và những startup nổi tiếng khác nhau như Instagram, AirBnb, Uber, …
– Ideas – Ý tưởng: mọi startup đều bắt đầu bằng 1 ý tưởng, hay gọi 1 cách khác là 1 giải pháp cho vấn đề mà người dùng đang gặp phải. Có rất nhiều startup có ý tưởng cực hay và “disruptive” (có tính đột phá).
– Team – Con người: dù ý tưởng có tốt bao nhiêu mà team ko đủ khả năng hoặc không làm việc với nhau tốt thì cũng không thể  đưa startup đến thành công được.
– Business Model – Mô hình kinh doanh: hay là cách mà công ty sẽ kiếm tiền, phát triển khách hàng và mở rộng. Một mô hinh kinh doanh phù hợp là rất cần thiết để startup thành công.
– Funding – Đầu tư: để có những bước tiến nhảy vọt, việc startup nhận được đầu tư là cực kỳ cần thiết để phát triển nhanh và mạnh mẽ.
– Timing – Thời điểm: startup ra đời và đưa ra sản phẩm có đúng thời điểm hay có được “thiên thời địa lợi nhân hòa” hay không cũng ảnh hưởng đến khả năng thành công.
Thật bất ngờ, theo Bill Gross thì Timing là yếu tố quan trọng nhất để 1 startup có thể thành công rực rõ. Những yếu tố còn lại cũng quan trọng nhưng nếu không có timing phù hợp thì khả năng thành công thấp hơn rất nhiều, ví dụ như pets.com, togo.com, … Với hơn vài trăm công ty mà Bill Gross dùng làm dữ kiện phân tích thì điều này có vẻ khác chính xác. Tất nhiên là mọi người có thể tranh cãi về cách phân tích, đo lường, nhưng với độ chính xác tương đối của nó, tôi nghĩ là khá đủ để đánh giá và phân tích cho những trường hợp khác.
Với TGM và SSS – hai startup mà tôi từng sáng lập – Timing đúng thật là có 1 tầm quan trọng không nhỏ trong việc thành công đến ngày hôm nay. Tuy nhiên có phải là yếu tố quan trọng nhất hay không thì chưa có đủ dữ kiện để xác nhận. Tương tự những startup khác ở VN cũng đang trong thời kỳ đi lên thôi, cũng chưa có trường hợp nào đủ các thông tin cần thiết. Tuy nhiên với những gì Bill Gross chia sẻ, hãy bắt đầu quan sát theo dõi những startup hiện tại và sắp tới tại Việt Nam xem điều này có đúng không.
Còn bạn, bạn có đồng ý với cách đánh giá này không? Hoặc bạn có ví dụ nào có thể chứng minh hoặc phản biện thì hãy cùng thảo luận nhé.

30 điều tôi học được cho tuổi 30

Hôm nay là ngày tôi bước sang tuổi 30. Như ông bà nói “tam thập nhi lập”, tuổi này được xem bước sang một ngưỡng mới cho sự trưởng thành hơn, làm chuyện lớn hơn và quan trọng là xây dựng gia đình và sự nghiệp cho riêng mình. Thế nên tôi cũng muốn dành chút thời gian ghi lại những điều mà tôi học được, cảm nhận được và tâm đắc nhất trong suốt 30 năm đầu cuộc đời của mình:

  1. Gia đình là quan trọng nhất: cho dù chuyện gì xảy ra đi nữa, bạn sẽ luôn có gia đình để dựa vào. Cho nên hãy luôn tìm mọi cách bảo vệ, trân trọng và xây dựng gia đình của mình, dù bạn có thể cực kỳ bận rộn với công việc, với bạn bè, với mọi thứ.
  2. Nên lắng nghe nhiều hơn nói. Việc lắng nghe chân thành với những người xung quanh sẽ giúp bạn hiểu được họ hơn và kết nối được thật sự. Họ luôn có những cái thú vị để bạn lắng nghe, nếu bạn có thể thật sự lắng nghe.
  3. Luôn tự hỏi “Mình muốn gì?”: có nhiều thời điểm trong cuộc sống bạn sẽ cảm thấy bị mất phương hướng, đơn giản vì bạn ko thật sự trả lời nghiêm túc cho câu hỏi Mình muốn gì từ việc này? Nếu bạn trả lời được, gần như bạn sẽ luôn có cách để đạt được cái mình muốn.
  4. Nhưng có đôi lúc bạn sẽ cảm thấy bạn không biết mình đang muốn gì và hãy nhớ điều đó cũng hoàn toàn bình thường. Đây đơn giản chỉ là dấu hiệu để bạn tìm kiếm những mục tiêu mới trong cuộc sống, hoặc dành thêm thời gian cho bản thân mình để suy nghĩ.
  5. Hãy luôn là người tốt. Sống ở một môi trường như Việt Nam, sẽ không dễ dàng để luôn làm việc đúng và việc tốt. Nhưng bạn vẫn có thể luôn lựa chọn sống trung thực, đối xử tốt với càng nhiều người càng tốt. Khi đó bạn không chỉ cảm thấy thanh thản hơn mà thường việc tốt sẽ quay lại.
  6. Thông minh với tiền bạc của mình: rất ít bạn trẻ được nhận những lời khuyên tốt về tiền bạc, và kể cả có nhận cũng không đủ kỷ luật để làm theo. Hãy nhớ rằng, bạn vẫn sẽ phải trả món nợ bạn tạo ra lúc 20 tuổi vào lúc 30 hoặc thậm chí 40 tuổi.
  7. Đừng bao giờ than phiền. Không ai thích sống chung với những người hay than phiền và luôn nhìn tiêu cực về cuộc sống. Than phiền không giải quyết được vấn đề. Thay vì đó hãy dành năng lượng của mình tìm cách xử lý nó, hoặc đơn giản hơn tránh xa khỏi nó.
  8. Sức khỏe là cực kỳ quan trọng: lời khuyên này luôn là thừa, nhưng cũng sẽ là lời khuyên dễ bị bỏ qua nhất khi bạn đang bị cuốn vào 1 thứ hấp dẫn: công việc, tiền bạc, học hành, yêu đương … Bạn có thể nghĩ việc bỏ một bữa ăn, hoặc không chơi thể thao nó không làm mình yếu đi. Nhưng mỗi ngay bạn yếu 0.1% thì chỉ 3 năm là bạn kiệt sức đó.
  9. Chọn bạn mà chơi. Khi càng lớn bạn sẽ thấy lời khuyên “bạn là trung bình cộng của 5 người bạn hay tiếp xúc nhất” càng đúng. Không nhất thiết bạn phải chơi với bạn giàu, mà bạn cần chơi với những người bạn tốt, thông minh và luôn phấn đấu trở nên tốt hơn.
  10. Đừng bao giờ làm việc chỉ vì tiền. Hãy lựa chọn công việc mình có thể làm tốt cũng như đủ thử thách để bạn có học hỏi và trải nghiệm. Từ đó bạn sẽ tích lũy nhiều kinh nghiệm và kỹ năng. Khi đó tiền sẽ là sự phản ánh về giá trị của bạn đem lại trong công việc.
  11. Bạn cần phải nếm trải sự thất bại. Ai cũng sẽ có lần gặp thất bại, nhưng không ai cũng có thể thật sự trải nghiệm và học hỏi từ thất bại của mình.
  12. Thế giới này thú vị vì có cả người tốt lẫn kẻ xấu. 
  13. Đừng lãng phí thời gian. Tuổi 20 luôn đầy những cám dỗ làm phí phạm thời gian của mình như ngồi cafe hay nhậu nhẹt. Không chỉ vậy, kể cả khi bạn đi làm, bạn cũng sẽ dễ bị
  14. Thoát khỏi vùng an toàn của chính mình. Nếu bạn chỉ loanh quanh trong vùng an toàn của mình, đến khi bạn 30 tuổi, bạn cũng vẫn chỉ là 1 bạn trẻ 20 tuổi mãi thôi.
  15. Đừng so sánh mình với mọi người. Mỗi người có 1 hoàn cảnh, 1 trải nghiệm, 1 lối sống và 1 hướng đi riêng. Bạn có thể nghĩ cuộc sống của bạn không tốt đẹp bạn họ, nhưng biết đâu chính họ cũng đang ngưỡng mộ cuộc sống của bạn.
  16. Hạnh phúc đến từ bên trong. Bao nhiêu tiền bạc của cải hay sự sang trọng hào nhoáng cũng sẽ không đem lại cho bạn hạnh phúc thật sự nếu bên trong bạn không cảm thấy hạnh phúc. Đôi khi chỉ cần 1 việc đơn giản trong cuộc sống như nụ cười của người thân của cũng là quá đủ. Do đó hãy theo đuổi hạnh phúc đến từ những thứ đơn giản, vì bạn sẽ luôn dư thừa những thứ đó.
  17. Cuộc sống bạn sẽ trở nên đầy màu sắc khi có em bé vì bạn sẽ được nhìn lại cuộc sống đầy phức tạp này bằng 1 con mắt ngây thơ, hồn nhiên một lần nữa. Bạn sẽ cảm nhận được năng lượng từ sự hồn nhiên đó và giúp mình thấy cuộc sống nó trở nên tươi vui và thú vị hơn nhiều.
  18. Dù chuyện gì xảy ra đi nữa, luôn tìm cách tiến về phía trước: chắc chắn bạn sẽ vấp ngã, chắc chắn bạn sẽ mắc sai lầm, lớn hay nhỏ; nhưng bạn chỉ thật sự thất bại (với chính bản thân mình) khi bạn bỏ cuộc. Vì vậy cứ tiếp tục tiến về phía trước. 1 năm sau, 3 năm sau, 10 năm sau bạn nhìn lại cú ngã đó, bạn sẽ thấy nó chẳng là gì cả, và thậm chí bạn sẽ cảm ơn nó vì nhờ vậy bạn đã lớn không hơn rất nhiều.
  19. Hãy thư giãn, mọi chuyện đều có cách giải quyết của nó: đôi khi bạn sẽ bị bế tắc, trong công việc, cuộc sống, tình cảm, bạn bè, … Nếu bạn cảm thấy không biết phải giải quyết như thế nào, tạm gác lại, thư giãn, nghỉ ngơi thậm chí đi ngủ, bạn sẽ dễ tìm ra được giải pháp cho vấn đề của mình hơn là cứ vò đầu bứt tóc (cái này khoa học đã chứng minh)
  20. Học cách xin lỗi chân thành, đừng để đến khi quá muộn. Nếu bạn thấy mối quan hệ của mình quan trọng hơn cái tôi của chính mình, hãy xin lỗi ngay khi mắc lỗi.
  21. Bạn sẽ không bao giờ có được tất cả những điều bạn muốn, nhưng chắc chắn sẽ có được điều bạn cần. Bạn cần phân biệt rõ cái nào là “phải có” và “nên có”.
  22. Kiểm soát những gì bạn đưa vào bản thân mình: từ thức ăn, cho đến kiến thức, và cả tin tức, phim ảnh nữa. Nếu bạn suốt ngày ăn đồ dầu mỡ thì đừng trách sao mình bị béo phì, cũng như liên tục xem phim Hàn Quốc thì đừng trách sao mình trở nên ủy mị ướt át.
  23. Luôn tự nhắc mình hãy tận hưởng cuộc sống. 30 tuổi có thể là nửa đời người hoặc cả đời người, bạn sẽ không biết được ngày mai thế nào. Do đó hãy tận hưởng cuộc sống của mình mỗi ngày.
  24. Tập trung năng lượng của mình vào những việc có ích. Thay vì dành năng lượng vào những việc tiêu cực, hoặc những việc mình không thể kiểm soát được như việc đọc tin tức cướp giết trên báo, bạn có thể cho đầu óc mình lành mạnh hơn và có nhiều năng lượng để làm việc có ích hơn.
  25. Đôi khi tiền có thể mua được thời gian: trong kha khá trường hợp, bạn có thể dùng tiền để mua lại thời gian cho mình. Ví dụ như việc thuê nhà đắt hơn 500k đồng để gần công ty hơn và tiết kiệm 1h mỗi ngày cho việc đi lại, bạn vẫn sẽ lời chán nếu lương hiện tại của bạn đang tầm 8tr/tháng.
  26. Tiền không mua được hạnh phúc nhưng có thể mua được sự tự do. Tự do để làm những việc bạn thích, giúp những người bạn muốn giúp cũng như tạo nên những thứ tốt đẹp cho cuộc sống. Do đó không có gì sai khi bạn đam mê kiếm tiền .. một cách chân chính.
  27. Hãy tìm mọi cách để được làm việc chung với người giỏi. Bạn có thể chứng tỏ bản thân mình liên tục để được vào những team mạnh, và sau này sẽ là tìm cách thuê được những người giỏi (hơn bạn) để làm việc với họ.
  28. Luôn  tìm cơ hội thường xuyên để nói chuyện và chia sẻ với ba mẹ. Bạn càng thêm tuổi thì ba me bạn cũng vậy, và thời gian họ còn bên bạn sẽ rút lại. Đừng bao giờ để mình phải hối tiếc vì không nói “Con yêu ba mẹ” khi còn cơ hội.
  29. Hãy đọc thật nhiều! Đọc sách. Đọc những bài viết hay và giúp cho cuộc sống bạn thêm phong phú hoặc thêm trải nghiệm. Bớt đọc tin tức lá cải, đa phần chúng chẳng giúp được gì cho công việc và cuộc sống của bạn.
  30. Tập viết lách. Viết để rèn luyện suy nghĩ của mình. Viết để chia sẻ. Viết để ghi lại những trải nghiệm của chính mình. Bạn sẽ không biết được khi nào những chia sẻ này có thể giúp ích cho 1 người mà bạn không quen biết.

Tôi cũng chẳng phải là người đã cực kỳ thành công, cũng như không phải một người nổi tiếng. Nhưng tôi vẫn hi vọng những lời khuyên này có thể giúp được bạn phần nào nếu bạn cũng đang trong ngưỡng 20-30 như tôi đã từng trải qua.

 

Cập nhật 01/05/2015: Hôm nay tôi vừa được đọc 1 bài viết cũng với chủ đề tương tự của 1 một người tôi vô cùng hâm mộ Sam Altman (chủ tịch YCombinator, chương trình Accelerator tốt nhất trên thế giờ). Và tôi nghĩ bạn cũng sẽ thích bài viết này: The days are long but the decades are short